Racisme zonder ballen

Dagelijks maak ik het mee, maar toch kan ik moeilijk de vinger op leggen. Is er sprake van racisme of een ongelukkig toeval wanneer ik als wetenschappelijk onderzoeker aan de Erasmus Universiteit mijn koffie wil halen bij de P&O afdeling en daar constant op een neerbuigende toon ondervraagd wordt of ik wel echt een medewerker ben van de universiteit? En hoe zit dat als het zich continu herhaalt? En is er nog steeds sprake van toeval wanneer mijn andere niet-blanke collega’s hetzelfde meemaken? Ik weet niet of ik dergelijke situaties moet labelen als racisme, maar ik heb het nooit meegemaakt dat een collega zijn of haar beschaafdheid verliest tegen een blanke collega wanneer het gaat om een gratis bakje koffie.

Wel is het een feit dat mensen dagelijks bespot worden vanwege hun gebrekkige Nederlands, tenzij het een Engels accent betreft [1]. Het is een feit dat de niet-blanke Nederlanders dagelijks te horen krijgen dat ze moeten oprotten naar hun eigen land [2]. Het is een feit dat niet-blanke kinderen in verhouding tot hun cito scores relatief lager onderwijs adviezen krijgen, dan hun blanke klasgenoten [3]. En het is geen punt van discussie meer dat vrouwen met hoofddoeken, cv’s met niet-Europese namen, nauwelijks door een sollicitatieprocedure komen, behalve bij gedwongen diversiteitsbeleid [4].

Het beestje bij de naam noemen is not done, dus ontwikkelen we allerlei technieken om de racistische elementen van ons gedrag te rechtvaardigen. Binnen de criminologie hebben Matza en Sykes de zogenaamde neutralisatietechnieken ontwikkeld met hun onderzoek naar criminele jongeren; technieken om jezelf of iemand moreel vrij te pleiten van verantwoordelijkheid bij het plegen van crimineel gedrag [5].

Een slopende, maar uiterst relevante discussie als het gaat om racisme is die rondom Zwarte Piet. Het leek me interessant om op basis van neutralisatietechnieken eens na te gaan hoe anti-verantwoordelijk de pro-zwartepiet’ers zijn als het gaat om wegpoetsen van het racisme rond het Sinterklaasfeest.

De ontkenning van verantwoordelijkheid

Vaak krijg ik van vrienden, die overigens zelf het sinterklaasfeest racistisch vinden maar hun kinderen toch hieraan mee laten doen, te horen dat ze geen andere keus hebben. Je kunt je kind namelijk moeilijk uitleggen waarom hij of zij als enige in de klas niet verkleed naar school mag tijdens het Sinterklaasfeest. Heel Nederland staat in het teken van Sinterklaas. Dit kun je simpelweg niet negeren voor je kind, of wel?

Niemand verwacht dat een ouder zijn/haar kind verbiedt zich te verkleden tijdens het Sinterklaasfeest. Wel is het van belang dat steeds meer mensen het maatschappelijk debat hieromtrent blijven voeren. Het passieve gedrag van een anti-Sinterklaasfeest’er – door de verantwoordelijkheid te leggen bij de rest van de samenleving – maakt hem/haar even schuldig aan het behoud van dit soort racistische praktijken als zijn racistische tegenstanders.

De ontkenning van schade of nadeel

Iemand die ontkent dat stereotypering van blackface en sinterklaas geen (onbewust) effect heeft op de manier waarop we gekleurde mensen zien, weet van voren niet dat ‘ie van achteren leeft. Ik heb Sinterklaas voor het eerst ontmoet toen ik 12 was. Ik was in het stadscentrum ergens in Zeeland en zag uit het niets een heilige imam vergezeld met een raar figuur langslopen, omgekeerde ‘kruistocht in spijkerbroek’. Ik werd gedwongen er naartoe te lopen, want hij zou mij misschien wel een cadeau geven als ik zoet was geweest. Angstig liep ik naar hen en zei “hallo” (veel meer dan dat kon ik nog niet). Beiden waren vriendelijk, al vond ik de zwarte piet toch wel eng uitzien. Niet omdat ‘ie zwart was, maar omdat ‘ie net iets geforceerd geschminkt was dan de donkere mensen die ik gewend was in het vluchtelingenkamp. Wat moest die heilige imam toch met die zwarte enge malloot? Sindsdien bestonden er voor mij donkere mensen die niet op een zwarte piet lijken, en donkere mensen die wel op een zwarte piet lijken.

Dan heb ik het nog niet over het incident op de basisschool van mijn zoon, waarbij een blank jongetje in groep vier tegen zijn donker getinte klasgenootje zei: “ik ben jouw baas want ik ben blank en jij bent zwart!”. Onvermijdelijk stelde mijn zoon diezelfde vraag aan mij toen we die avond aan tafel zaten. “Want zo is dat toch ook met de Sint en de pieten?” High five Sint!

Ik ken genoeg kinderen die onzeker worden vanwege hun huidskleur en genoeg volwassenen die zich liever niet laten zien in het Sinterklaasseizoen. Wij geven een groep mensen, die (juridisch) “volwaardige burgers” zijn, een negatief gevoel over hun uiterlijk. Beseft men dat we hier niet uitschot of criminelen straffen, maar enkel mensen met een donkere huidskleur?!

De ontkenning van het slachtoffer

Tijdens de discussies rondom Sinterklaas krijg ik vaak te horen dat veel donkere mensen zelf geen problemen hebben met de verschijning van zwarte piet. Dus waarom maak ik me daar druk over? Het feit dat er ook een groot deel van de gekleurde Nederlanders zich niet benadeeld voelen, zou geen voldoende argument moeten zijn om zwarte piet te rechtvaardigen. Een vriend van me reageerde heel mooi op dit argument. Onderdrukking is vaak niet herkenbaar voor diegene die onderdrukt wordt, waardoor hij/zij best bereid is zijn/haar positie te accepteren. En als voorbeeld noemde hij de vrouwen die in Nederland lange tijd geen stemrecht hebben gehad. Veel vrouwen hadden daar geen problemen mee en zagen het niet als onderdrukking. Het was een doodgewone taak van de man, waar zij als huisvrouwtjes niets mee te maken hadden. Als we dit kwantitatief-argumentje moeten volgen, dan kunnen we ook per direct stoppen met debatteren over meisjesbesnijdenis of seksueel misbruik van dieren, om maar even wat te noemen.

De veroordeling van de veroordeelaars

Hier wordt de aandacht voor het eigen handelen weggeleid door anderen aan te vallen en te bekritiseren, zodat het eigen handelen als minder slecht wordt ervaren. Veel voorkomend argument is: “tjah racisme komt overal voor, zelfs donkere mensen onderling maken onderscheid in kleur”. Dat zwarte piet niks is vergeleken met de genocide van Hitler, jaarlijks terugkerende natuurrampen, uitsterven van dieren en de afbraak van de ozonlaag, wil niet zeggen dat Sinterklaas niet racistisch is. Best een gemakzuchtig argument om hier onderuit te komen, vind je niet?

Het beroep op hogere plichten

Dit is het geval wanneer de eisen van de samenleving worden opgeofferd voor de eisen van de sociale groep waartoe iemand behoort. In geval van zwarte piet wordt geroepen dat het gaat om een eeuwenoude traditie die vroeger wellicht te maken had met de slavernij, maar nu een onschuldig feestje is waar in ieder geval de kinderen veel plezier aan beleven. We hebben inmiddels honderden eeuwenoude tradities afgeschaft om het racistische of het discriminerende element. Beschaving heet dat. Als we kinderen toch laten bepalen of iets wel of niet racistisch is, waarom gaan we niet meteen na hoe arme kindjes denken over de afschaffing van zorgtoeslag?

Kinderen willen gewoon zingen, snoepen en dansen. Of de reden een heilige imam op het witte paard is of een paraderende carnavalstoet, het maakt ze niets uit. We schuilen achter het idee dat het gaat om plezier. Onzin. Het gaat hier om het zogenaamde (ik hoop onbewust) superieure gedachtegoed dat enkel blanken mogen bepalen wat wel en niet racistisch is. Sinds wanneer vragen we voordat we de strafmaat bepalen een crimineel naar zijn mening over de vraag of zijn handeling wel strafbaar is?

Zwarte Piet is racisme

De hierboven geschetste technieken gebruiken criminelen om hun criminele daden te rechtvaardigen. Racisme is, zowel bewust als onbewust, een criminele daad. Ondanks de veronderstelde onschuld van sinterklaas, voldoet het wel degelijk aan de eis van voorwaardelijke opzet in een strafbare handeling, zoals we dat in ons strafrechtstelsel kennen; de dader weet dat zijn daad een bepaald gevolg kan hebben (mogelijkheidsbewustzijn), maar neemt de gevolgen op de koop toe. Hij heeft het in zijn macht om deze kans tot nul te reduceren, maar doet dit niet omdat hij zijn gedrag zo graag wil uitvoeren [6].

Wat we ermee moeten doen is een tweede. Na het koffie incident op de Erasmus vond ik het geestig toen mijn Marokkaans-Nederlandse collega ons voorstelde om voortaan maar een ster te dragen. Gelukkig hoeven we het niet weer zover te laten komen. Mijn kind en ik gaan ook dit jaar verkleed naar het sinterklaasfeest: hij als spiderman en ik hou het bij het t-shirt “Zwarte Piet is Racisme”.

reeds gepubliceerd op MultiMediaMobsters d.d. 13 november 2012

http://www.multimediamobsters.nl/category/media/gastmobsters/guhers-breekijzer/

2 thoughts on “Racisme zonder ballen

  1. Ik had nog een andere reactie op deze site achtergelaten, maar die staat nog steeds op ‘Your comment is awaiting moderation.’. Misschien plaats je een reactie niet als deze te kritisch is? Dat is volgens mij het probleem hier. De meeste autochtonen denk en er zo over: ‘Wij hebben een leuk feestje en we bedoelen hier helemaal niets verkeerds mee, maar nu gaan die gasten zeuren dat wij maar moeten stoppen met ons feest!’. Zelf denk ik dat zwarte Piet inderdaad een racistische ondertoon heeft. Ik bedoel, kom op, een witte man met zijn zwarte knechten, geen twijfel over mogelijk. Maar probeer dit nu eens op een normale en vriendelijke manier te brengen? Die hele zwartepieten discussie die tegen December wel weer zal oplaaien was veel te heftig. Enkele eisen en niet vragen. Sommige mensen dreigden zelfs met geweld. Hoezo je criminele daden proberen te rechtvaardigen? Het lijkt wel alsof racisme tegenwoordig boven alles staat op de schaal van ernstig.

    De blanke (en ook genoeg gekleurde trouwens) mensen hebben een feestje met een racistisch element erin, nou en? Zijn die mensen nu ineens allemaal racisten? Nee man, de meeste hebben daar zelfs nooit aan gedacht. Maar juist door deze hele discussie krijg je een tweedeling in de samenleving.

    Het wordt misschien tijd dat de zwarte man en vrouw eens trots wordt op hun huidskleur. “Ik heb een donkere huid en ik ben er trots op, so what?!” Waarom hoor ik dat nooit? Als je genoeg zelfrespect heb, dan zal een kinderachtige opmerking over je huidskleur je helemaal niets doen. Je haalt je schouders op of je lacht de gene uit die iets zegt. Maar door steeds te happen blijf je de gene voeren die je willen kwetsen. Ik ben in mijn leven voor alles en nog wat uitgemaakt, hoor je mij klagen?

    Stop nu eens met de hele dag te denken: “Oh, die gene kijkt lelijk naar me, is het een racist?” of “Waarom doet deze persoon nu zo tegen me, zeker een racist?” of “Dat overkomt mij alleen maar omdat ik een andere huidskleur heb” the fuck man. Zelfrespect en accepteer nu eens dat er overal klootzakken rondlopen. En is iemand werkelijk zo onnozel dat een kleur van de huid voor hem verschil maakt, who cares, lekker laten haten dan.

    Probeer eens een beetje positief te zijn, je zal zien dat je dan veel meer resultaten zal behalen. Ga gezellig met zwarte Piet op de foto. Maak er een cult held van omdat hij ook een donkere huidskleur heeft, wees trots op hem. Bedenk een compleet nieuwe identiteit voor Zwarte Piet. Stop met het benadrukken van het oorspronkelijke idee van 100 jaar terug dat niemand nu nog kent. Wit en zwart, allemaal gezellig in een groot feest! Fuck yeah!

  2. Beste Bertus,

    Excuses als je reactie niet snel genoeg op mn blog is verschenen als je had gewenst. Het staat er nu wel en heb een replay op gegeven. Ik hoop dat dat iets meer verhelderd waar ik naar toe wil.

    Ik wil toch wel even reageren op je comment hierboven, maar doe dat even per alinea. Om te beginnen denk ik dat kritiek juist de enige manier is om iets serieus te nemen. Aangezien je de moeite hebt genomen om een comment hier te plaatsen weet ik dat je de moeite waard bent om mee in dialoog te gaan. Je kritiek is van harte aangenomen.

    Dat gezegd hebbende, geef je het argument “wij hebben een leuk feestje, we bedoelen daar niks mee, en die gasten gaan zeuren over ons feestje”. Dat is inderdaad de essentie van de kritiek van hen die tegen Zwarte Piet zijn. Dat “wij” en “ons” behoren niet alleen witte Nederlanders te zijn, en “ons” feestje behoort een inclusieve houding te nemen en mee te gaan met de veranderingen in een land. Laten we dus niet spreken over “gasten”, maar medeburgers die net zoveel mogen uiten als een ander.

    De crux van zwarte piet is eigenlijk niet zozeer dat het feestje moet verdwijnen, maar eerder over de houding die is genomen over hen die hierover een mening hebben. In mijn visie is er nog steeds geen dialoog gaande, omdat we nog in een fase zitten waarin we aangeven dat niet iedereen zijn/haar mening mag uiten, en zeker niet als het gaat om tradities als zwarte piet. (lees de reacties op social media en besluit zelf wie geweldadig reageert).

    Dat mensen niet de intentie hebben om vanuit racistische intenties een racistisch feest te vieren onderschrijf ik en heb ik hierboven uiteengezet waarom ik desondanks vind dat het essentieel is om daar wel over na te denken zonder per direct te schuilen achter de kinderen.

    Trots zijn op je huidskleur heeft niets te maken met het hebben van een dikke huid en dat moet je ook niet willen van je medeburgers. Simpelweg omdat het probleem zich niet op dat vlak bevindt. Iets is niet racistisch omdat iemand niet sterk genoeg is om het weg te lachen. Besef dat we het nu hebben over volwassenen en nog niet hebben gesproken over kinderen die gepest worden om hun huidskleur. Van hen kun je niet verwachten zich sterk te houden en racisme weg te wuiven.

    Goed, dan je ene laatste alinea. Ik wil je daarover gewoon verwijzen naar het stuk die ik als reply heb geschreven.

    In je laatste alinea spoor je mij aan om positiever te zijn. Ik moet zeggen dat, als ik kijk naar de laatste ontwikkelingen, zeker optimistischer ben geworden omdat de meerderheid van Nederlanders nu eindelijk gaan nadenken over alledaags racisme in Nederland. Wanneer we zover zijn dat we met elkaar in dialoog kunnen gaan zal ik vertellen waarom ik niet op de foto wil met een verschijning dat zijn oorsprong vindt in de tijd van slavernij. Een nieuwe identiteit bedenken? Graag, maar dat ga ik niet in mn eentje doen. Dat moeten we als samenleving samen bepalen, maar voor die tijd dus pleiten voor gelijke recht op meningsuiting. En als we dat hebben bereikt kunnen we, wit en zwart, allemaal gezellig ons feestje vieren.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s